محرم در مشهد
مشهد محرم کجا بریم سوال زائران زیادی از سراسر کشور است در ایام محرم خود را به مشهد می رسانند. مشهد به عنوان پایتخت معنوی ایران با شور و حالی حسینی با برگزاری مراسمات سینه زنی و نوحه خوانی به سراغ محرم و صفر می رود. حرم امام رضا و مساجد و بقاع متبرکه و حسینه های با برگزاری مراسمات عزاداری و مداحی و خیمه سوزان به ویژه در دهه اول محرم حال و هوای امام حسینی به شهر مشهد می دهند. علاوه بر مساجد، هیئت های مذهبی مختلفی در مشهد وجود دارند که می توانید با مراجعه به آنها در مراسم عزاداری و مراسم پخت نذری شرکت کنید. همچنین دسته های عزاداری نیز در سطح شهر و به ویژه در خیابان های منتهی به حرم به راه می افتند که میتوانید با آنها همراه شوید. به دلیل شور حسینی و حال هوای این روز ها سفر به مشهد به اوج خود می رسد و باید زودتر نسبت به رزرو هتل آپارتمان در مشهد اقدام کنید.
اگر در محرم به مشهد سفر میکنید (راهنمای زائران)
- زمان مناسب رزرو هتل: دهه اول محرم یکی از شلوغترین فصول گردشگری مذهبی مشهد است. پیشنهاد میشود حداقل از یک ماه قبل نسبت به رزرو محل اقامت خود اقدام کنید.
- حمل و نقل درونشهری: در روزهای تاسوعا و عاشورا به هیچ وجه روی خودروی شخصی یا تاکسیهای اینترنتی در محدوده مرکزی حساب نکنید. خطوط قطار شهری (مترو) مشهد بهترین، سریعترین و ارزانترین وسیله برای جابهجایی هستند.
- نکات کاربردی: همراه داشتن کفش راحت برای پیادهرویهای طولانی در دستهها، به همراه داشتن یک چفیه یا شال عزا، و رعایت کامل پروتکلهای بهداشتی در تراکم جمعیت، سفر معنوی خوشایندی را برای شما رقم خواهد زد.
محرم در مشهد چگونه برگزار میشود؟
با آغاز ماه محرم، سیمای بهشت طوس دگرگون میشود. تمام خیابانهای منتهی به حرم مطهر (بهویژه خیابانهای شیرازی، امام رضا، نواب صفوی و طبرسی) سیاهپوش شده و پرچمهای عزا بر فراز ساختمانها و میادین شهر افراشته میشوند.
یکی از بارزترین ویژگیهای مشهد در محرم، پویایی بینظیر موکبها و ایستگاههای صلواتی در تکتک محلات است که با توزیع چای متبرک، شربت و اطعام، از عزاداران پذیرایی میکنند. مراسم عزاداری در مشهد صرفاً به شبها محدود نمیشود؛ از ابتدای صبح با برگزاری زیارت عاشورا در تکایا آغاز شده، در ظهر با دستههای سینهزنی ادامه مییابد و در نهایت با شورِ شبانه هیئتهای بزرگ به اوج خود میرسد. حضور متراکم و پرشور جوانان در کنار پیرغلامان حسینی، جلوهای از اصالت و ماندگاری این آیینهاست.
مراسم محرم در حرم امام رضا
هسته مرکزی و قلب میدان عزاداری در مشهد، بارگاه ملکوتی امام علی بن موسی الرضا (ع) است. مراسم با آیین سنتی و باشکوه «إذن عزا» و تعویض پرچم گنبد مطهر به رنگ مشکی آغاز میشود.
در تمام طول دهه اول، سخنرانیهای مذهبی توسط خطبای برجسته کشوری و مراسم مداحی با حضور ذاکران نامآشنا به صورت شبانهروزی دایر است. تجمع اصلی دستههای عزاداری زائران و مجاوران معمولاً در صحن انقلاب اسلامی (صحن عتیق) و صحن پیامبر اعظم (ص) شکل میگیرد. رواقهای امام خمینی (ره) و دارالحجه نیز میزبان برنامههای محوری سخنرانی و مقتلخوانی هستند. پردهخوانیهای سنتی و آیین خطبهخوانی شب عاشورا از دیگر برنامههای شاخص آستان قدس رضوی است.
مشهد هیئت کجا بریم؟
در ماه محرم در مشهد می توانید به هیئت های معروف و پر شور هیئت رزمندگان اسلام، هیئت ها و غرفه های در عرصه میدان شهدا، خیمه النتظار مشهد در مطهری شمالی، هیئت مکتب الشهدای مشهد در بلوار معلم، هیئت انصارالحسین در چهارراه گاز و هیئت حسین جان انتهای دلاوران بروید. در ادامه بهترین هیئت ها جهت برگزاری مراسمات مذهبی ماه محرم و صفر را به شما معرفی می کنیم که شما می توانید با اقامت در یک هتل خوب مشهد که فاصله نزدیکی به بارگاه امام رضا داشته باشد به این هیئت ها که عمدتا در محدوده حرم برگزار می شوند دسترسی داشته باشید:
- هیئت حضرت ابوالفضل: خیابان میرزا کوچک خان۳، مسجد حضرت ابوالفضل
- هیئت رزمندگان اسلام مشهد: بلوار مصلی مشهد، مصلی ۱۱، جامعه رزمندگان اسلام مشهد
- هیئت خیمه الحسین (ع): سه راه ادبیات
- هیئت مجتمع مهدیه مهرآباد مشهد: شهرک مهرآباد، نبش مهرآباد ۱۲
- حسینیه انصار الحجه (ع): میدان شهدا، کوچه ناظر، حسینیه امام رضا
- هیئت عشاق الائمه: بزرگراه شهید بابانظر، شهید بابانظر۵۴، شهید نوروزی۷
- هیئت یا زهرا: خیابان امامت۱۱، اولین چهارراه
- هیئت متوسلین عزیز زهرا: خیابان آبکوه، مسجد امام رضا (ع)
- حسینیه و هیئت حضرت زینب: شهرک شهید رجایی، حر۱۵
- هیئت محبان حضرت زهرا: میدان رضوی، امیرآباد ۲۰، حسینیه هیئت زهرا
- هیئت محبان منتظر: بلوار طبرسی، طبرسی۶۲، بین کافی ۲ و ۴ علامت پرچم
- هیئت عزاداران حسین مظلوم (ع): خیابان احمدآباد مشهد، حدفاصل خیابان ابوذر و امام رضا، مسجد الزهرا
- هیئت یاحسین (ع): خیابان ۱۷ شهریور، به سمت خیابان شهید صدوقی، حسینیه مرحوم حسن نژاد
هیئتهای معروف مشهد
هیئتهایی مانند ثارالله و محافل فعال در حسینیه معتمدی از جمله پرآوازهترین بخشهای عزاداری مشهد هستند که به دلیل دعوت از سخنرانان تراز اول ملی، شهرت کشوری دارند.
هیئتهای مناسب خانواده
اگر همراه با فرزندان و خانواده خود عازم هستید، مجتمعهای وسیع مانند هیئتهای برگزارشده در مصلای امام خمینی، نمایشگاه بینالمللی یا جهانشهر به دلیل داشتن پارکینگ، فضای باز و مهدهای کودک موقت، بهترین گزینهاند.
هیئتهای پرجمعیت
مراسمهای حسینیه قرآن و عترت و مهدیه مشهد در خیابان امام رضا، از شلوغترین نقاط شهر هستند؛ به طوری که در شبهای تاسوعا و عاشورا، جمعیت به خیابانهای اطراف نیز کشیده میشود.
هیئتهای دانشجویی
هیئت سیدالشهدا دانشگاه فردوسی مشهد و هیئت دانشجویی دانشگاه علوم پزشکی، نمونههای موفقی از عزاداریهای نخبگانی با محوریت تحلیلهای معرفتی و شعارهای حماسی-اجتماعی هستند.
هیئتهای قدیمی مشهد
حسینیه قماش، حسینیه خیاطها و تکایای قدیمی محله نوغان و بالاخیابان، اصیلترین سبکهای سینهزنی سنتی و چهارضرب مشهدی را حفظ کردهاند.
غذاهای نذری مشهد در ایام محرم
غذاهای نذری مشهد در ایام محرم به انتخاب صاحب و متولی نذری است اما شله مشهدی، دیگچه، قیمه سیب زمینی، حلیم و آش رشته از مرسوم ترین غذاهایی هستند که به عنوان نذری در ایام محرم پخت و توزیع می شوند.
پخت شله مشهدی به عنوان نذری با مراسماتی نیز همراه است بانی های مجلس و صاحبان نذری با دعوت مردم و برگزاری مراسم روضه و مداحی در کنار دیگ شله، فرایند پخت شله را انجام می دهند. افرادی که نذر و حاجتی دارند با هم زدن دیگ شله حاجت های خود را در دل با هدف براوره شدن حاجاتشان عنوان می کنند.
دیگچه نیز یکی از غذاهای سنتی مشهد است و در این ماه پخت ومیان عزاداران امام حسین توزیع میشود.
آداب و رسوم مردم مشهد در ماه محرم
آداب و رسوم مشهد در ماه محرم از برافراشتن پرچم سیاه و سیاه پوش کردن حرم امام رضا (ع) شروع می شود. این اقدام نمادی از آغاز عزاداری برای امام حسین (ع) و یاران ایشان در این ماه است. پرچم سیاه تا پایان ماه صفر و سومین روز از ماه ربیع الاول که مصادف با شهادت امام رضا (ع) است، بر فراز گنبد باقی می ماند.
در ماه محرم تمامی مردم لباس سیاه به تن می کنند و در همه مساجد، حسینیه ها دسته های سینه زنی برپا می شود. مشهد باشکوه ترین و پر شور ترین مراسمات عزاداری در ایران برگزار می کند و میزبان آداب و رسوم متنوعی از جمله مراسم اذن عزا، بازارروی، کرسی خوانی، خیمه سوزان ، شل پزان، و آیین خطبه خوانی است که در ادامه بررسی می کنیم.
مراسم اذن عزا در مشهد
مراسم اذن عزا در مشهد به عنوان یک آیین سنتی و مذهبی، نمادی از آمادگی و ارادت مردم به امام حسین (ع) و خاندان اهل بیت (ع) در ماه محرم با تعویض پرچم و بیرق سبز گنبد امام رضا گفته می شود که هدف از برگزاری این مراسم دعوت به عزاداری و ندا دادن برای شروع عزاهای عمومی برای امام حسین و یارانشان است.
این مراسم از ساعت ۱۵ و ۳۰ دقیقه تا ۱۷ در صحن انقلاب اسلامی حرم مطهر رضوی با حضور خادمان بارگاه امام رضا(ع) برگزار می شود و صلوات خاصه، مرثیه سرایی، عزاداری و سخنرانی از برنامه های اصلی مراس اذن عزا است.
مراسم بازار روی در روزهای تاسوعا و عاشورا
مراسم بازار روی در روزهای تاسوعا و عاشورا در بازار مرکزی مشهد برگزار میشد، عزاداری و سوگواری در این مراسم به شکل چهارپایه خوانی، برپایی خیمه و کاروان تعزیه با اسب و خیمه سوزان برگزار می شود. این مراسم با حضور کسبه بازار و عموم مردم برگزار میشود و هدف بستن مغازه ها ب احترام ایام محرم و عزاداری محرم و دعوت از کاسبان برای شرکت در مراس عزاداری و پخت نذری است.
از طرفی چون تمام مسیرهای دسته های عزاداری به حرم امام رضا (ع) ختم می شوند، در زمان قدیم دسته های عزاداری از مسیر بازار جنت یا بازار رضا به حرم می رسیدند و این یکی دیگر از علت هایی است که به این مراسم سنت مراسم بازار روی می گویند.
یکی از اساسی ترین نکات در برگزاری مراس بازار روی سردم دار بودن افراد سید در برافراشتن علم در بازار است.
کرسی خوانی در حرم امام رضا (ع)
کرسی خوانی در حرم امام رضا (ع) یکی دیگر از آداب و رسوم در محرم مشهد در صحن حرم امام رضا (ع) می باشد، در مراسم کرسی خوانی همه هیئت ها وارد حرم می شوند و یک نفر به عنوان روضه خوان به بالای کرسی می رود و روضه را شروع می کند و اعضای هیئت شروع به سینه زنی و عزاداری می کنند.
مراسم خیمه سوزان در مشهد
مراسم خیمه سوزان در مشهد در هیئت ها مختلفی برگزاری می شود. در مراسم خیمه سوزان گروهی با لباس سرخ و مشعل به دست که نماد سربازان ابن زیاد هستند به سمت خیمه های امام حسین وخانواده ایشان که به صوریت نمادین برپا شده اند حمله میکنند و خیمه هارا به آتش میکشن و در واقع واقعه خیمه سوزان کربلا را بازسازی میکنند. در هنگام سوزاندن خیمه های امام حسی مداح و نوحه خوان با مرثیه خوانی آنچه که در کربلا اتفاق افتاده بود را شرح میدهند. مراسم خیمه سوزان نه تنها در مشهد بلکه در تمام شهرهای ایران برگزار میشود چرا که از قدیم ترین مراسم های عزاداری شیعیان توصیف شده که قدمتش به دوره آل بویه (حکومت ۳۲۲-۴۴۸ق) می رسد.
مراسم خطبه خوانی در مشهد
یکی دیگر از آداب و رسوم در محرم مشهد مراسم خطبه خوانی می باشد که در صحن حرم مطهر و بعد از نماز مغرب و عشا برگزار می شود، در ابتدای مراسم آیاتی از قرآن خوانده می شود، سپس یکی از مداحان معروف خطبه را شروع به خواندن می کند و در مرحله بعد مرثیه خوانی شروع می شود. ایم مراسم در صحن انقلاب حرم مطهر برگزار می شود.
مراسم شام غریبان در حرم امام رضا
مراسم شام غریبان در حرم امام رضا علیه السلام در صحن انقلاب اسلامی و بعد از برگزاری نماز مغرب و عشاء با حضور خادمین امام رضا برگزار می شود. همچنین می توانید با ثبت نام غذای حرم در شب شام غریبان مهمان حضرت رضا باشید.
همزمان با غروب آفتاب روز عاشورا آیین شام غریبان در حرم امام رضا برگزار می شود که تمام مردم و خادمان با گرفتن شمع در دست و سینه زنی به یاد اسارت اهل بیت امام حسین عزاداری میکنند.
جمع بندی
اگر شما هم به قصد شرکت در مراسمات عزاداری ماه محرم به مشهد می آیید بنابراین باید با مکان برگزاری دقیق هیئت های اصلی آشنا باشید. فقط این نکته را در نظر داشه باشید برای اقامت در مشهد د رایام محرم باید سریع تر نسبت به رزرو جا برای خود اقدام کنید. مکان های نزدیک به حرم امام رضا مثل هتل آپارتمان مهر مشهد که در نزدیکی فلکه آب مشهد قرار دارد از جمله اقامتگاه های پر تقاضا برای رزرو هستند که باید سریع تر اقدام کنید.
سوالات متداول در خصوص مشهد محرم
۱. محرم در مشهد از چه تاریخی آغاز میشود؟
مناسبتهای محرم بر اساس تقویم قمری است و معمولاً با دیدن هلال ماه نو، مراسم رسمی اذن عزا و سیاهپوشان حرم امام رضا (ع) از شب اول ماه آغاز میشود.
۲. بهترین هیئتهای مشهد کداماند؟
هیئت ثارالله (مجتمع آیهها)، مهدیه مشهد (خیابان امام رضا) و هیئت فدائیان حسین از جمله معروفترین، پرجمعیتترین و باکیفیتترین محافل عزاداری مشهد هستند.
۳. مراسم محرم حرم امام رضا در کدام صحن برگزار میشود؟
برنامههای اصلی در صحن پیامبر اعظم (ص)، صحن انقلاب اسلامی (عتیق) و رواق امام خمینی (ره) برگزار میگردد. برای زائران غیرایرانی نیز صحنهای غدیر و کوثر برنامههای اختصاصی دارند.
۴. شب عاشورا در مشهد کجا برویم؟
حرم مطهر رضوی به دلیل برگزاری آیین سنتی خطبهخوانی خادمان و مقتلخوانی، و همچنین خیابان امام رضا به دلیل تراکم فوقالعاده دستههای عزاداری، بهترین مقاصد هستند.
۵. آیا برنامه هیئتهای مشهد هر شب تغییر میکند؟
ساعت شروع و سخنرانان معمولاً در تمام ۱۰ شب اول ثابت هستند، اما سبک عزاداری و مداحان میهمان ممکن است در روزهای تاسوعا و عاشورا تغییر کند.
۶. آیا حضور در مراسم حرم نیاز به ثبتنام دارد؟
خیر؛ ورود به کلیه صحنها و رواقهای حرم مطهر رضوی برای عموم زائران و مجاوران آزاد و رایگان است. تنها برای برخی همایشهای خاص یا بخشهای بسته خادمان محدودیت وجود دارد.
۷. برای اقامت در ایام محرم مشهد چه زمانی رزرو کنیم؟
به دلیل هجوم میلیونها زائر، اکیداً توصیه میشود هتل، هتلآپارتمان یا حسینیه محل اقامت خود را حداقل ۳ الی ۴ هفته پیش از فرا رسیدن تاسوعا و عاشورا قطعی کنید.
